महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठा बदल?
आमदार 288 वरून 432, खासदार 48 वरून 72 होण्याची शक्यता; महिला आरक्षणामुळे समीकरणे बदलणार
मुंबई : देशातील मतदारसंघ पुनर्रचना आणि महिला आरक्षणाच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठा बदल होण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे. प्रस्तावित बदलांनुसार राज्यातील लोकसभा आणि विधानसभेतील जागांमध्ये लक्षणीय वाढ होणार असून, त्याचा थेट परिणाम सत्तासमीकरणांवर होण्याची चिन्हे आहेत.
सध्या महाराष्ट्रात 48 लोकसभा मतदारसंघ आहेत. मात्र, संभाव्य पुनर्रचनेनंतर ही संख्या 72 पर्यंत जाण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. त्यापैकी सुमारे 24 जागा महिला उमेदवारांसाठी राखीव असतील. त्याचप्रमाणे विधानसभेतील 288 जागा वाढून 432 होण्याचा अंदाज असून, त्यात सुमारे 143 महिला आमदार निवडून येऊ शकतात.
मतदारसंघ पुनर्रचनेचा हा निर्णय Delimitation Commission of India मार्फत घेतला जाणार असून, तो आगामी जनगणनेच्या आकडेवारीवर आधारित असेल. 2026 नंतर या प्रक्रियेला वेग येण्याची शक्यता आहे.
दरम्यान, (महिला आरक्षण विधेयक) लागू झाल्यानंतर राजकारणात महिलांचा सहभाग मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. त्यामुळे पारंपरिक राजकीय समीकरणांमध्ये मोठे बदल होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
संभाव्य पुनर्रचनेत मुंबई, ठाणे, पुणे आणि नाशिक या वेगाने वाढणाऱ्या शहरी पट्ट्यात लोकसभा मतदारसंघांची संख्या वाढण्याची शक्यता आहे. यामुळे शहरी भागातील प्रतिनिधित्व वाढेल, मात्र ग्रामीण भागातील मतदारसंघ कमी होण्याची भीती व्यक्त होत आहे
या पार्श्वभूमीवर विरोधकांनी केंद्र सरकारवर जोरदार टीका केली आहे. लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते Rahul Gandhi यांनी या निर्णयामागे राजकीय हेतू असल्याचा आरोप केला आहे. तसेच Sanjay Raut यांनी “नारीशक्ती नव्हे तर भाजपशक्ती विधेयक” अशी टीका करत सरकारवर निशाणा साधला. तर Arvind Sawant यांनी या बदलामुळे सत्तासमतोल बिघडण्याची भीती व्यक्त केली आहे.
विरोधकांनी काही महत्त्वाचे प्रश्नही उपस्थित केले आहेत. पाच राज्यांच्या निवडणुकांच्या तोंडावरच हे विधेयक का आणले, लोकसभा जागा कोणत्या निकषांवर वाढवल्या जाणार, जनगणनेशिवाय जागावाढ कशी होणार, तसेच दक्षिण आणि ईशान्येकडील राज्यांच्या प्रतिनिधित्वावर त्याचा काय परिणाम होणार, असे प्रश्न विचारले जात आहेत.
दरम्यान, काही राजकीय पक्षांनी या बदलांचे स्वागत केले असून, महिला प्रतिनिधित्व वाढणार असल्यास त्याला विरोध का केला जातो, असा सवालही उपस्थित केला आहे
एकूणच, मतदारसंघ पुनर्रचना आणि महिला आरक्षण या दुहेरी बदलांमुळे महाराष्ट्रासह देशाच्या राजकारणात मोठे परिवर्तन घडण्याची शक्यता असून, येत्या काळात यावर अधिक स्पष्टता येणे अपेक्षित आहे.
